آیا حداکثرسازی سود، استراتژی درستی است؟

عنوان: آیا حداکثرسازی سود، استراتژی درستی است؟

حداکثرسازی سود، یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال سوء‌تعبیرشده‌ترین مفاهیم در مدیریت و اقتصاد است. در بسیاری از مدل‌های کلاسیک، فرض بر این است که بنگاه اقتصادی باید سود خود را تا بیشترین حد ممکن افزایش دهد. اما این فرض، اگر بدون درک محدودیت‌های سیستمی و زمانی به کار گرفته شود، می‌تواند به تصمیم‌هایی منجر شود که در نهایت خود سود را نابود می‌کنند.

مشکل اصلی حداکثرسازی سود این است که یک متغیر خروجی را به‌عنوان متغیر کنترلی در نظر می‌گیرد. سود نتیجه تعامل ده‌ها عامل درون سیستم است: قیمت‌گذاری، هزینه‌ها، کیفیت، ریسک، سرمایه انسانی، نقدینگی و اعتماد بازار. تلاش برای فشار مستقیم بر سود، معمولاً به اختلال در این عوامل منجر می‌شود.

در عمل، حداکثرسازی سود اغلب به معنای حداکثرسازی سود کوتاه‌مدت تفسیر می‌شود. این رویکرد مدیران را به سمت تصمیم‌هایی سوق می‌دهد که اثر فوری بر صورت سود و زیان دارند، اما هزینه‌های پنهان بلندمدت ایجاد می‌کنند. کاهش کیفیت، حذف هزینه‌های توسعه، فرسودگی نیروی انسانی و افزایش ریسک عملیاتی، نمونه‌هایی از این پیامدها هستند.

از منظر سیستمی، سود یک متغیر بهینه‌سازی‌پذیر ساده نیست، بلکه یک متغیر تعادلی است. سیستم‌ها برای بقا نیاز به تعادل میان سود، نقدینگی و ریسک دارند. حداکثرسازی یکی از این اضلاع، به‌طور اجتناب‌ناپذیر دو ضلع دیگر را تضعیف می‌کند. سودی که با افزایش ریسک یا فشار بر نقدینگی به‌دست آید، سود ناپایدار است.

در مقابل، شرکت‌های موفق به‌جای حداکثرسازی سود، بهینه‌سازی سیستم را هدف قرار می‌دهند. آن‌ها به‌دنبال سود «کافی و پایدار» هستند، نه سود حداکثری. این تمایز ظریف اما حیاتی است. سود کافی به سیستم اجازه می‌دهد سرمایه‌گذاری کند، ریسک‌ها را جذب کند و در برابر شوک‌ها دوام بیاورد.

از منظر سرمایه‌گذاری نیز، حداکثرسازی سود یک بنگاه لزوماً به حداکثرسازی ارزش آن منجر نمی‌شود. بازارها به پایداری، قابلیت پیش‌بینی و کیفیت سود بیش از اندازه آن واکنش نشان می‌دهند. سودی که نوسانی، غیرقابل تکرار یا وابسته به تصمیم‌های پرریسک باشد، ارزش‌گذاری پایین‌تری دریافت می‌کند.

در نهایت، حداکثرسازی سود یک شعار ساده‌فهم اما تصمیم‌ساز ضعیف است. استراتژی مؤثر، طراحی سیستمی است که به‌طور طبیعی سود تولید کند، بدون آنکه برای هر واحد سود، بخشی از آینده را قربانی کند. سود بالا اگر حاصل سیستم سالم باشد، پایدار می‌ماند؛ اما اگر هدف باشد، معمولاً عمر کوتاهی خواهد داشت.

استراتژی هوشمند، حداکثرسازی سود نیست؛ حداکثرسازی دوام سیستم است.