اقتصاد رفتاری در سرمایه‌گذاری؛ چرا تصمیم‌های مالی ما منطقی نیست؟

اقتصاد رفتاری در سرمایه‌گذاری؛ چرا تصمیم‌های مالی ما منطقی نیست؟

مقدمه

در تئوری، سرمایه‌گذار موجودی منطقی است که بر اساس اطلاعات و تحلیل تصمیم می‌گیرد. اما در واقعیت، بازارهای مالی پر از تصمیم‌هایی است که هیچ توجیه منطقی ندارند. خرید در سقف، فروش در کف، اصرار بر تحلیل اشتباه و فرار از سودهای معقول، همگی ریشه در اقتصاد رفتاری دارند.

اقتصاد رفتاری توضیح می‌دهد چرا انسان‌ها، حتی با دانش و تجربه بالا، در تصمیم‌های مالی دچار خطا می‌شوند.

اقتصاد رفتاری چیست؟

اقتصاد رفتاری شاخه‌ای از علم اقتصاد است که نشان می‌دهد تصمیم‌گیری انسان‌ها همیشه عقلانی نیست. احساسات، ترس، طمع، تجربه‌های گذشته و فشار جمعی، نقش پررنگی در انتخاب‌های مالی دارند.

در بازار سرمایه، این عوامل می‌توانند سودآورترین استراتژی‌ها را به زیان تبدیل کنند.

چرا سرمایه‌گذاران خطا می‌کنند؟

مغز انسان برای بقا طراحی شده، نه برای سرمایه‌گذاری. واکنش سریع به خطر، در طبیعت مزیت بوده، اما در بازار مالی اغلب به تصمیم‌های اشتباه منجر می‌شود. نوسان قیمت، اخبار منفی و رفتار دیگران، مغز را وارد حالت دفاعی می‌کند.

نتیجه این وضعیت، تصمیم‌گیری احساسی به جای تصمیم‌گیری تحلیلی است.

مهم‌ترین خطاهای رفتاری سرمایه‌گذاران

اثر گله‌ای

بسیاری از افراد صرفاً به این دلیل خرید یا فروش می‌کنند که دیگران همان کار را انجام می‌دهند. در این حالت، تحلیل جای خود را به تقلید می‌دهد و سرمایه‌گذار معمولاً در بدترین زمان وارد بازار می‌شود.

ترس از جا ماندن

ترس از اینکه فرصت سود از دست برود، باعث ورود عجولانه به دارایی‌هایی می‌شود که بخش عمده رشد خود را طی کرده‌اند. این رفتار یکی از دلایل اصلی خرید در سقف قیمت است.

زیان‌گریزی

دردِ زیان، از لذتِ سود قوی‌تر است. به همین دلیل، سرمایه‌گذاران تمایل دارند زیان‌ها را نگه دارند و سودها را زود بفروشند. این رفتار به‌تدریج نسبت ریسک به بازده پرتفوی را تخریب می‌کند.

اعتماد به نفس بیش از حد

برخی سرمایه‌گذاران پس از چند موفقیت، تصور می‌کنند بازار را کنترل می‌کنند. این اعتماد به نفس کاذب باعث افزایش ریسک، نادیده گرفتن هشدارها و در نهایت زیان‌های بزرگ می‌شود.

اثر لنگر

قیمت خرید اولیه به یک معیار ذهنی تبدیل می‌شود. سرمایه‌گذار حاضر نیست دارایی زیان‌ده را بفروشد، فقط به این دلیل که قیمت فعلی از قیمت خرید کمتر است، حتی اگر چشم‌انداز آینده منفی باشد.

اقتصاد رفتاری در بازار ایران

در بازار ایران، به دلیل تورم، نااطمینانی اقتصادی و اخبار سیاسی، خطاهای رفتاری شدت بیشتری دارند. شایعه، کانال‌های غیررسمی و هیجان جمعی، نقش پررنگی در تصمیم‌ها ایفا می‌کنند.

سرمایه‌گذار حرفه‌ای این واقعیت را می‌پذیرد و برای آن سیستم طراحی می‌کند.

چگونه اثر خطاهای رفتاری را کاهش دهیم؟

سیستم‌محور تصمیم بگیرید

تصمیم‌های مهم باید بر اساس قوانین از پیش‌تعریف‌شده گرفته شوند، نه احساس لحظه‌ای.

از قبل سناریو بنویسید

پیش از ورود، مشخص کنید در شرایط مختلف چه واکنشی خواهید داشت. این کار فشار روانی را کاهش می‌دهد.

پرتفوی را دوره‌ای بازبینی کنید

بازبینی منظم باعث می‌شود تصمیم‌ها بر اساس داده باشد، نه هیجان.

محدودیت برای خود تعریف کنید

سقف ریسک، سقف حجم و تعداد تصمیم‌ها باید مشخص باشد.

تفاوت نگاه حرفه‌ای و آماتور

سرمایه‌گذار آماتور فکر می‌کند مشکل از بازار است.

سرمایه‌گذار حرفه‌ای می‌داند مشکل اغلب از تصمیم‌گیری انسان است.

حرفه‌ای‌ها به‌جای جنگیدن با احساسات، آن‌ها را مدیریت می‌کنند.

جمع‌بندی

اقتصاد رفتاری نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین ریسک سرمایه‌گذاری، خودِ سرمایه‌گذار است. شناخت خطاهای ذهنی و طراحی سیستم برای کنترل آن‌ها، مزیتی است که بسیاری از افراد نادیده می‌گیرند. در بلندمدت، سرمایه‌گذاری موفق بیش از آنکه به پیش‌بینی بازار وابسته باشد، به مدیریت رفتار وابسته است.