توهم P/E پایین در بورس ایران؛ چرا ارزندگی همیشه آن‌جایی نیست که فکر می‌کنیم؟

توهم P/E پایین در بورس ایران؛ چرا ارزندگی همیشه آن‌جایی نیست که فکر می‌کنیم؟

یکی از رایج‌ترین جملات در میان فعالان بازار سرمایه ایران این است:

«این سهم P/E پایینی دارد، پس ارزنده است.»

این گزاره، اگرچه در بازارهای توسعه‌یافته تا حدی معتبر است، اما در بورس ایران می‌تواند یکی از خطرناک‌ترین خطاهای تحلیلی باشد. در این مقاله بررسی می‌کنیم چرا P/E پایین در بورس ایران الزاماً نشانه فرصت سرمایه‌گذاری نیست و چگونه این نسبت می‌تواند سرمایه‌گذار را فریب دهد.

—

P/E چیست و چرا محبوب است؟

نسبت P/E (Price to Earnings) نشان می‌دهد بازار حاضر است چند برابر سود یک شرکت برای سهام آن پرداخت کند.

در حالت ایده‌آل:

– P/E پایین = سهم ارزان

– P/E بالا = سهم گران

اما این رابطه فقط زمانی معتبر است که سود شرکت پایدار، تکرارپذیر و قابل اتکا باشد.

مشکل دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود.

—

چرا P/E در بورس ایران سیگنال قابل اعتمادی نیست؟

در بورس ایران، سود شرکت‌ها به دلایل مختلفی می‌تواند غیرواقعی یا ناپایدار باشد:

– سودهای ناشی از تسعیر ارز

– درآمدهای غیرعملیاتی و یک‌بار مصرف

– تغییرات دستوری نرخ فروش

– شناسایی سود با مفروضات خوش‌بینانه

در چنین شرایطی، P/E پایین بیشتر از آنکه نشانه ارزندگی باشد، نشانه تردید بازار به تداوم سود است.

—

P/E پایین؛ نتیجه «بی‌اعتمادی بازار» نه «فرصت طلایی»

وقتی بازار به آینده یک شرکت اطمینان ندارد:

– حاضر نیست برای سود امروز، قیمت بالایی بپردازد

– ریسک‌های پنهان را در قیمت لحاظ می‌کند

– سهم را با P/E پایین معامله می‌کند

به بیان ساده‌تر:

P/E پایین اغلب فریاد می‌زند، نه زمزمه.

—

سه نوع P/E فریبنده در بورس ایران

۱. P/E پایین با سود غیرتکرارشونده

سودی که:

– از فروش دارایی

– یا درآمد تسعیر

– یا رویدادهای خاص

به‌دست آمده و در سال بعد تکرار نمی‌شود.

۲. P/E پایین در صنایع قیمت‌گذاری دستوری

حتی اگر شرکت سودده باشد، یک بخشنامه می‌تواند:

– حاشیه سود را نابود کند

– سود آینده را غیرقابل پیش‌بینی کند

۳. P/E پایین در شرکت‌های وابسته به سیاست

جایی که:

– تصمیم دولت مهم‌تر از عملکرد مدیریت است

– بودجه مهم‌تر از بازار است

—

سؤال حرفه‌ای‌تر از «P/E چنده؟»

سرمایه‌گذار حرفه‌ای به‌جای سؤال ساده، این‌ها را می‌پرسد:

– این سود تا چه حد تکرارپذیر است؟

– اگر شرایط کمی بدتر شود، سود چه تغییری می‌کند؟

– بازار چه ریسکی را در این P/E لحاظ کرده؟

– اگر این سهم واقعاً ارزنده است، چرا بازار آن را ارزان می‌بیند؟

این سؤالات، شما را از دام عدد نجات می‌دهد.

—

چه زمانی P/E پایین واقعاً می‌تواند فرصت باشد؟

به‌ندرت، اما ممکن است. زمانی که:

– سود عملیاتی و پایدار است

– شرکت مزیت رقابتی واقعی دارد

– ریسک سیاست‌گذاری محدود است

– بازار بیش‌ازحد بدبین شده است

تشخیص این حالت، نیازمند تجربه، صبر و تحلیل عمیق است؛ نه فقط نگاه به یک عدد.

—

جمع‌بندی: P/E را ببین، اما به آن تکیه نکن

در بورس ایران:

– P/E پایین = سؤال

– نه پاسخ

عدد P/E فقط شروع تحلیل است، نه پایان آن.

اگر بدون درک کیفیت سود، به P/E تکیه کنی، ممکن است ارزان‌ترین سهم بازار، گران‌ترین اشتباه سرمایه‌گذاری‌ات شود.