زمان تقریبی مطالعه: 3 دقیقه
حذف آگاهانه «امید» بهعنوان ابزار تمرکز و بقا در مدیریت بحران ایلان ماسک
در ادبیات انگیزشی، امید موتور حرکت سازمان معرفی میشود. اما ایلان ماسک در بحران، دقیقاً برعکس عمل میکند. او معتقد است امیدِ بدون پشتوانه، خطرناکترین سم سازمان در شرایط بحرانی است. امیدی که مبتنی بر آرزو، زمان یا نجات بیرونی باشد، تمرکز را میکشد و مسئولیت را معلق میکند.
ماسک بین «امید فعال» و «امید فلجکننده» تفاوت قائل است. امید فعال از اقدام میآید، اما امید فلجکننده جای اقدام را میگیرد. در بحران، اغلب کارکنان و مدیران بهطور ناخودآگاه به امید پناه میبرند تا فشار روانی را تحمل کنند؛ امید به بهتر شدن شرایط، امید به سرمایهگذار، امید به تصمیم معجزهآسا. ماسک این امید را عمداً حذف میکند.
در بحران توییتر، ماسک بهوضوح پیام داد که هیچ نجاتی در راه نیست. نه سرمایه جدید، نه زمان اضافی، نه استثنا. این پیام، از نظر روانی بسیار خشن بود، اما یک اثر مهم داشت: سازمان از حالت انتظار خارج شد و وارد حالت اقدام شد.
در نظریههای پیشرفته Crisis Leadership، حذف امید کاذب بهعنوان پیشنیاز «Reality Acceptance» شناخته میشود. تا زمانی که افراد امیدوارند بدون تغییر رفتار نجات پیدا کنند، تغییری رخ نمیدهد. ماسک این مرحله را کوتاه میکند و سازمان را مستقیماً با واقعیت روبهرو میسازد.
از منظر رفتاری، حذف امید باعث میشود مسئولیت کاملاً فردی شود. دیگر کسی منتظر نیست شرایط بهتر شود؛ تنها سؤال باقیمانده این است: «من چه کاری میتوانم انجام دهم تا مسئله حل شود؟» این تغییر ذهنی، سرعت تصمیم و اقدام را بهشدت افزایش میدهد.
ماسک میداند امید اغلب پوششی برای ترس است. ترس از تصمیم سخت، ترس از حذف، ترس از شکست. با حذف امید، ترس آشکار میشود و وقتی ترس آشکار شد، یا فرد اقدام میکند یا کنار میرود. هر دو نتیجه، به شفافیت سیستم کمک میکند.
البته این رویکرد هزینه روانی سنگینی دارد. اضطراب، فرسودگی و ترک سازمان افزایش مییابد. اما از نگاه ماسک، سازمانی که با امید واهی آرام است، در حال مرگ تدریجی است. در مقابل، سازمانی که مضطرب اما متمرکز است، شانس بقا دارد.
نکته کلیدی این است که ماسک امید را برای همیشه حذف نمیکند. او امید را تا زمانی حذف میکند که سازمان از فاز بقا عبور کند. پس از آن، امید دوباره و اینبار مبتنی بر واقعیت و دستاورد بازسازی میشود.
در جمعبندی، ایلان ماسک نشان میدهد در بحران، امید اگر زودتر از اقدام وارد سازمان شود، به دشمن بقا تبدیل میشود. مدیریت بحران گاهی یعنی شجاعت گفتن این جمله: هیچ نجاتی در راه نیست، مگر آنچه خودمان بسازیم.
