ریسک چیست و چرا حذف‌پذیر نیست؟

عنوان: ریسک چیست و چرا حذف‌پذیر نیست؟

ریسک یکی از بدفهمیده‌شده‌ترین مفاهیم در مدیریت و سرمایه‌گذاری است. بسیاری از مدیران ریسک را معادل خطر، اشتباه یا تهدید می‌دانند و تمام تلاش خود را صرف حذف آن می‌کنند. این رویکرد، نه‌تنها غیرواقعی است، بلکه خود منبع ریسک‌های بزرگ‌تر می‌شود.

ریسک، به‌معنای عدم قطعیت در نتایج آینده است. هر تصمیمی که امروز گرفته می‌شود و اثر آن در آینده ظاهر می‌گردد، ذاتاً با ریسک همراه است. اگر عدم قطعیتی وجود نداشته باشد، تصمیم‌گیری معنا ندارد و سیستم در حالت ایستا قرار می‌گیرد.

نکته کلیدی این است که ریسک قابل حذف نیست، اما قابل مدیریت، توزیع و قیمت‌گذاری است. سیستم‌هایی که به‌دنبال حذف کامل ریسک هستند، معمولاً یا از رشد بازمی‌مانند یا ریسک را به‌صورت پنهان و کنترل‌نشده انباشته می‌کنند؛ تا جایی که در یک نقطه بحرانی، کل سیستم فرو می‌ریزد.

ریسک همیشه در سه سطح ظاهر می‌شود.

سطح اول، ریسک عملیاتی؛ خطاها، اختلال‌ها و نوسان‌هایی که در اجرای روزمره رخ می‌دهد.

سطح دوم، ریسک مالی؛ نوسان جریان نقدی، بدهی، تعهدات ثابت و ساختار سرمایه.

سطح سوم، ریسک استراتژیک؛ تصمیم‌های بزرگ درباره بازار، محصول، مقیاس و مسیر آینده.

اشتباه رایج مدیران این است که فقط سطح اول را می‌بینند و سطح سوم را نادیده می‌گیرند. آن‌ها فرآیندها را بهینه می‌کنند، هزینه‌ها را کنترل می‌کنند، اما در مورد جهت حرکت سیستم، فرضیات پرریسک و بررسی‌نشده دارند. بیشترین شکست‌ها از همین ناحیه رخ می‌دهد.

ریسک همیشه هزینه دارد، حتی زمانی که نادیده گرفته می‌شود. نپذیرفتن ریسک، به معنای از دست دادن فرصت‌هاست. پذیرش ناآگاهانه ریسک، به معنای قمار با بقای سیستم است. مدیریت ریسک یعنی انتخاب آگاهانه اینکه کدام عدم قطعیت را می‌پذیریم و کدام را نه.

سیستم‌های بالغ، ریسک را دشمن نمی‌دانند. آن‌ها ریسک را قیمت رشد تلقی می‌کنند. هرچه پتانسیل بازده بالاتر باشد، ریسک ذاتی آن نیز بیشتر است. تفاوت سیستم حرفه‌ای با سیستم خام، در میزان ریسک نیست، در میزان درک و کنترل آن است.

در نهایت، ریسک حذف نمی‌شود، منتقل هم نمی‌شود، بلکه فقط شکلش عوض می‌شود. مدیری که این واقعیت را بپذیرد، به‌جای فرار از ریسک، آن را طراحی، محدود و هدایت می‌کند.

ریسک، سایه تصمیم است.

هر جا تصمیم هست، ریسک هم هست.