مدیریت با «قدرت نابرابر» در بحران؛ چرا ایلان ماسک عمداً توازن قدرت را برهم می‌زند

مدیریت با «قدرت نابرابر» در بحران؛ چرا ایلان ماسک عمداً توازن قدرت را برهم می‌زند

در بیشتر نظریه‌های کلاسیک مدیریت، تعادل قدرت یک فضیلت سازمانی تلقی می‌شود. توزیع اختیار، مشارکت تیمی و جلوگیری از تمرکز تصمیم، ابزارهای کاهش ریسک معرفی می‌شوند. اما ایلان ماسک در دوران بحران، آگاهانه این اصل را تعلیق می‌کند و به‌سمت «قدرت نابرابر» حرکت می‌کند.

منظور از قدرت نابرابر، دیکتاتوری یا خودکامگی نیست؛ بلکه تمرکز موقت و هدفمند قدرت تصمیم‌گیری در یک نقطه مشخص است. ماسک باور دارد که بحران، محیطی نیست که در آن سیستم‌های متوازن به‌خوبی کار کنند. بحران، زمان عملکرد سیستم‌های نامتقارن است.

در تجربه‌های تسلا، اسپیس‌ایکس و حتی توییتر، ماسک نشان داده که در لحظه‌های بحرانی، عمداً وزن تصمیم را به‌شدت به‌سمت مدیرعامل متمایل می‌کند. جلسات کوتاه‌تر می‌شوند، اجماع‌سازی حذف می‌شود و اختیار نهایی به یک مرکز ثقل منتقل می‌گردد. این کار سرعت تصمیم را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

از منظر تئوری سیستم‌ها، این رفتار با منطق «Single Point of Control under Stress» هم‌راستاست. وقتی سیستم تحت فشار شدید قرار دارد، توزیع بیش‌ازحد کنترل باعث تأخیر، تناقض و فروپاشی هماهنگی می‌شود. ماسک با تمرکز قدرت، نویز تصمیم را حذف می‌کند.

اما نکته کلیدی اینجاست: این تمرکز دائمی نیست. تفاوت مدیر بحران‌محور با مدیر اقتدارگرا دقیقاً در همین موقتی بودن است. ماسک پس از عبور از فاز بحرانی، دوباره شروع به بازتوزیع اختیار می‌کند. قدرت نابرابر، ابزار نجات است نه مدل حکمرانی پایدار.

این رویکرد هزینه انسانی دارد. بسیاری از مدیران میانی در این فاز احساس حذف‌شدگی، بی‌اعتباری یا حتی تحقیر می‌کنند. ماسک این هزینه را می‌پذیرد، چون اولویت او بقای سیستم است، نه رضایت ساختاری. او باور دارد سازمانی که فروبپاشد، جایی برای عدالت سازمانی باقی نمی‌گذارد.

از منظر روان‌شناسی رهبری، این مدل نیازمند تحمل بالای تنهایی تصمیم است. وقتی قدرت متمرکز می‌شود، مسئولیت نیز کاملاً متمرکز است. ماسک نمی‌تواند شکست را به کمیته‌ها یا تیم‌ها نسبت دهد. این همان جایی است که Skin in the Game دوباره فعال می‌شود.

نکته ظریف این است که ماسک برای جلوگیری از انحراف قدرت، معیارهای بسیار سخت‌گیرانه‌ای برای خودش تعریف می‌کند: تصمیم باید به مأموریت متصل باشد، قابل اندازه‌گیری باشد و در صورت اشتباه، قابل اصلاح سریع باشد. قدرت بدون این قیود، به خودویرانگری منجر می‌شود.

در جمع‌بندی، ایلان ماسک نشان می‌دهد که در بحران، عدالت ساختاری و تعادل قدرت موقتاً قربانی می‌شوند تا سیستم زنده بماند. اما بلوغ مدیریتی در این است که مدیر بداند چه زمانی قدرت را متمرکز کند و چه زمانی آن را پس بدهد. بحران، بهانه حکومت دائمی نیست؛ ابزار نجات موقت است.