چرا بیشتر مدل‌های مالی در برابر قوی سیاه شکست می‌خورند

چرا بیشتر مدل‌های مالی در برابر قوی سیاه شکست می‌خورند

مقدمه

در دنیای مالی، مدل‌ها و فرمول‌ها نقش پررنگی در تصمیم‌گیری دارند. بسیاری از سرمایه‌گذاران، مدیران و حتی نهادهای بزرگ به مدل‌های آماری تکیه می‌کنند تا ریسک را اندازه‌گیری و آینده را پیش‌بینی کنند. اما نسیم نیکولا طالب در کتاب قوی سیاه نشان می‌دهد که همین مدل‌ها، در لحظه‌های حساس، بزرگ‌ترین نقطه ضعف سیستم‌های مالی هستند.

مشکل اصلی مدل‌های مالی

مدل‌های مالی بر اساس داده‌های گذشته ساخته می‌شوند. آن‌ها فرض می‌کنند آینده شباهت زیادی به گذشته دارد و نوسانات شدید، استثنا هستند. این فرض در شرایط عادی کار می‌کند، اما دقیقا در مواجهه با قوی سیاه فرو می‌ریزد.

قوی سیاه از جایی می‌آید که در داده‌های گذشته وجود نداشته یا بسیار نادر بوده است. بنابراین مدل اصلا آن را جدی نمی‌گیرد.

خطای نادیده گرفتن رویدادهای نادر

بیشتر مدل‌های آماری، رویدادهای نادر را یا حذف می‌کنند یا اثر آن‌ها را بسیار کوچک در نظر می‌گیرند. این در حالی است که در واقعیت، بخش بزرگی از سودها و ضررهای بزرگ بازار، نتیجه همین رویدادهای نادر است.

طالب این نوع نگاه را خطرناک می‌داند، چون باعث می‌شود سیستم ظاهرا باثبات به نظر برسد، اما در باطن بسیار شکننده باشد.

توهم کنترل و اطمینان کاذب

مدل‌های مالی به تصمیم‌گیرنده احساس کنترل می‌دهند. وقتی عدد، نمودار و فرمول وجود دارد، ذهن تصور می‌کند ریسک مهار شده است. این اطمینان کاذب باعث می‌شود مدیران و سرمایه‌گذاران ریسک‌های بزرگ‌تری بپذیرند، چون فکر می‌کنند همه‌چیز قابل محاسبه است.

قوی سیاه دقیقا از همین توهم کنترل تغذیه می‌کند.

نمونه‌های واقعی از شکست مدل‌ها

بحران‌های مالی بزرگ تاریخ نشان داده‌اند که پیچیده‌ترین مدل‌ها هم در لحظه بحران کارایی ندارند. در بسیاری از این بحران‌ها، مدل‌ها می‌گفتند احتمال سقوط بسیار کم است، اما وقتی سقوط رخ داد، اثر آن ویرانگر بود.

مشکل این نبود که مدل‌ها اشتباه محاسبه کردند، مشکل این بود که چیزی را محاسبه می‌کردند که ذاتا قابل محاسبه نبود.

دیدگاه طالب درباره استفاده از مدل‌ها

طالب مخالف استفاده از مدل‌ها نیست، بلکه مخالف وابستگی کورکورانه به آن‌هاست. از نگاه او، مدل باید ابزار کمکی باشد، نه پایه اصلی تصمیم‌گیری. هر مدلی باید با این فرض استفاده شود که ممکن است در بدترین زمان ممکن از کار بیفتد.

سرمایه‌گذار حرفه‌ای همیشه فرض می‌کند که مدلش ناقص است.

راه‌حل قوی سیاه به جای مدل‌محوری

به جای تکیه کامل بر مدل‌ها، باید سیستم‌هایی ساخت که در برابر خطای مدل‌ها مقاوم باشند. این یعنی محدود کردن ضرر، حفظ حاشیه امن، تنوع واقعی و اجتناب از بدهی‌های سنگین.

در نگاه طالب، مهم نیست مدل شما چقدر هوشمند است، مهم این است که اگر مدل اشتباه کرد، سیستم شما نابود نشود.

درس کلیدی برای کاربران چرو

کاربران چرو باید یاد بگیرند که مدل‌ها را ابزار ببینند، نه حقیقت. تصمیم‌گیری حرفه‌ای یعنی پذیرش ندانستن و طراحی سیستمی که حتی در صورت شکست تحلیل‌ها، توان ادامه مسیر را داشته باشد.

جمع‌بندی

قوی سیاه نشان می‌دهد که خطرناک‌ترین بخش بازار، جایی است که همه‌چیز آرام و قابل محاسبه به نظر می‌رسد. مدل‌های مالی وقتی بیشترین آسیب را می‌زنند که بیشترین اعتماد به آن‌ها وجود دارد. سرمایه‌گذار هوشمند کسی است که همیشه فراتر از مدل‌ها فکر می‌کند و برای ناشناخته‌ها آماده است.