زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
آرامکو سعودی و یکپارچگی زنجیره ارزش؛ چگونه از نفت خام ارزش بیشتری میسازد؟
یکی از مهمترین ویژگیهای مدل کسبوکار آرامکو سعودی، یکپارچگی میان بخشهای مختلف زنجیره انرژی است.
بسیاری از شرکتها در یک بخش مشخص از بازار فعالیت میکنند؛ اما آرامکو تلاش کرده است از تولید نفت و گاز تا پالایش، مواد شیمیایی، تجارت و بازاریابی، حضور گستردهای در زنجیره ارزش داشته باشد.
در گزارش سالانه ۲۰۲۵، آرامکو یکپارچگی میان بخش بالادستی و پاییندستی را یکی از محورهای اصلی استراتژی خود معرفی میکند. هدف این یکپارچگی، ایجاد ارزش بیشتر، گسترش منابع درآمدی و افزایش مقاومت در برابر نوسانات قیمت نفت است. 9
برای درک بهتر این مدل باید تفاوت میان فروش ماده خام و ایجاد ارزش افزوده را شناخت.
اگر یک ماده اولیه مستقیماً به بازار فروخته شود، ارزش اقتصادی آن عمدتاً در همان مرحله ایجاد میشود. اما اگر همان ماده اولیه وارد فرآیندهای پالایشی و صنعتی شود، محصولات متنوعتری از آن تولید خواهد شد و مراحل بیشتری از زنجیره اقتصادی فعال میشوند.
آرامکو تلاش میکند از همین منطق استفاده کند.
نفت تولیدشده میتواند وارد پالایشگاههای داخلی و بینالمللی شود و سپس در قالب سوختها و محصولات شیمیایی مختلف وارد بازار شود. شرکت همچنین در حال توسعه فعالیتهای پاییندستی و شیمیایی خود است تا سهم بیشتری از ارزش زنجیره هیدروکربنی را به دست آورد. 10
این مدل از نگاه چرو بسیار قابل توجه است.
فرض کنید یک کسبوکار کالایی را خریداری میکند و با سود مشخصی میفروشد. اگر همان کسبوکار بتواند بخشی از فرآیند بستهبندی، برندینگ، توزیع، خدمات یا فروش مستقیم را نیز در اختیار بگیرد، فرصتهای بیشتری برای ایجاد ارزش خواهد داشت.
البته یکپارچگی همیشه به معنای بهتر بودن نیست.
اگر شرکتی بدون برنامه وارد بخشهای مختلف شود، ممکن است سرمایه و مدیریت خود را پراکنده کند. یکپارچگی زمانی ارزشمند است که هر حلقه جدید، مزیت اقتصادی مشخصی به سیستم اضافه کند.
آرامکو تلاش میکند این ارتباط را میان فعالیتهای مختلف خود ایجاد کند.
برای نمونه، وجود پالایشگاههای داخلی و بینالمللی میتواند تقاضای بلندمدت برای بخشی از نفت تولیدی شرکت ایجاد کند. این موضوع علاوه بر ایجاد بازار، به آرامکو امکان میدهد ارزش بیشتری از نفت در مراحل پاییندستی به دست آورد. 11
در گزارش ۲۰۲۵، ظرفیت خالص پالایش آرامکو ۴.۲ میلیون بشکه در روز و ظرفیت خالص تولید مواد شیمیایی آن ۵۹.۳ میلیون تن در سال اعلام شده است. این اعداد نشان میدهند که فعالیت پاییندستی برای شرکت یک بخش فرعی نیست، بلکه بخش مهمی از ساختار اقتصادی آن محسوب میشود. 12
از نگاه چرو، مهمترین درس این مدل این است که باید همیشه پرسید: «در زنجیره ارزش محصول من، کجا میتوانم ارزش بیشتری ایجاد کنم؟»
گاهی پاسخ در تأمین است، گاهی در تولید، گاهی در توزیع و گاهی در ارتباط مستقیم با مشتری.
آرامکو این اصل را در یکی از بزرگترین مقیاسهای صنعتی جهان اجرا کرده است.
بنابراین قدرت این شرکت فقط در استخراج نفت نیست؛ بخش مهمی از قدرت آن در توانایی تبدیل نفت خام به مجموعهای از محصولات، بازارها و جریانهای درآمدی قرار دارد.
این همان نقطهای است که یک منبع طبیعی را به یک سیستم اقتصادی تبدیل میکند.
