زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
مدل کسبوکار ویزا؛ چگونه یک شبکه پرداخت جهانی به یک کسبوکار قدرتمند تبدیل شد؟
ویزا یکی از شناختهشدهترین نامها در صنعت پرداخت جهان است، اما شناخت واقعی این شرکت با شناخت کارتهای بانکی یا لوگوی روی کارتها به پایان نمیرسد. قدرت اصلی ویزا در چیزی بسیار مهمتر قرار دارد؛ شبکهای گسترده که میان بانکها، کسبوکارها، مصرفکنندگان و ارائهدهندگان خدمات پرداخت ارتباط برقرار میکند.
در نگاه ساده، ممکن است تصور شود ویزا همان شرکتی است که کارت بانکی صادر میکند، اما ساختار کسبوکار آن پیچیدهتر است. ویزا عمدتاً یک شبکه پرداخت و زیرساخت فناوری مالی است و بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن از مدیریت و پردازش تراکنشها و ارائه خدمات شبکهای ایجاد میشود.
مدل کسبوکار ویزا بر پایه یک مفهوم بسیار مهم شکل گرفته است: هرچه تعداد کاربران، بانکها، پذیرندگان و تراکنشهای موجود در شبکه بیشتر شود، ارزش خود شبکه نیز افزایش پیدا میکند.
این همان نقطهای است که مفهوم اثر شبکهای اهمیت پیدا میکند.
اثر شبکهای در مدل ویزا
فرض کنید تعداد زیادی مصرفکننده از ابزارهای پرداخت متصل به شبکه ویزا استفاده کنند. در طرف دیگر، میلیونها فروشگاه و کسبوکار نیز امکان پذیرش این پرداختها را داشته باشند.
مصرفکننده به دلیل پذیرش گسترده، انگیزه بیشتری برای استفاده از شبکه دارد و فروشنده نیز به دلیل تعداد زیاد مشتریان، انگیزه بیشتری برای پذیرش آن پیدا میکند.
در نتیجه، یک چرخه اقتصادی شکل میگیرد.
کاربر بیشتر باعث پذیرش بیشتر میشود و پذیرش بیشتر نیز کاربران بیشتری را جذب میکند.
این چرخه یکی از مهمترین داراییهای رقابتی ویزا است.
شبکه پرداخت چگونه ارزش ایجاد میکند؟
در یک تراکنش الکترونیکی، فقط انتقال پول اهمیت ندارد. مجموعهای از عملیات فنی، امنیتی و اطلاعاتی باید انجام شود تا تراکنش با سرعت بالا و ریسک قابلقبول انجام شود.
هنگامی که مشتری از ابزار پرداخت خود برای خرید استفاده میکند، اطلاعات تراکنش از مسیرهای مختلف شبکه عبور میکند و بازیگران مختلف سیستم پرداخت در پردازش آن نقش دارند.
شبکه پرداخت باید بتواند تراکنشها را با سرعت، امنیت و قابلیت اطمینان بالا پردازش کند.
برای چنین شبکهای، مقیاس اهمیت فوقالعادهای دارد.
هرچه حجم تراکنشها افزایش پیدا کند، سرمایهگذاری در زیرساخت فناوری، امنیت، مدیریت ریسک و پردازش نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند. در مقابل، زیرساختی که توانایی پردازش حجم عظیمی از تراکنشها را داشته باشد، میتواند به یک مزیت رقابتی بسیار قدرتمند تبدیل شود.
منبع درآمد ویزا چیست؟
یکی از نکات مهم درباره مدل اقتصادی ویزا این است که درآمد آن صرفاً به معنای دریافت پول از موجودی حساب کاربران نیست.
مدل درآمدی شرکت به فعالیت شبکه، حجم پرداختها و خدمات مرتبط با پرداخت وابسته است.
به زبان ساده، هرچه فعالیت اقتصادی در شبکه بیشتر شود، فرصت بیشتری برای ایجاد درآمد در بخشهای مختلف خدمات شبکه فراهم میشود.
اینجا یک اصل مدیریتی مهم دیده میشود.
ویزای قدرتمند الزاماً شرکتی نیست که یک محصول را با حاشیه سود بالا به مشتری بفروشد؛ بلکه شرکتی است که زیرساختی ایجاد کرده که میلیونها کسبوکار و مصرفکننده برای انجام فعالیت اقتصادی خود به آن متصل هستند.
این تفاوت میان فروش محصول و ساخت زیرساخت است.
قدرت مقیاس در صنعت پرداخت
صنعت پرداخت از جمله کسبوکارهایی است که مقیاس در آن اهمیت بسیار زیادی دارد.
ایجاد یک شبکه پرداخت جهانی نیازمند سرمایهگذاری سنگین در فناوری، امنیت سایبری، مدیریت ریسک، انطباق با قوانین و توسعه زیرساخت است.
اما زمانی که شبکه ایجاد شد، افزایش حجم فعالیت در بسیاری از بخشهای آن میتواند نسبت به هزینه ایجاد زیرساخت اولیه، اقتصادیتر باشد.
به همین دلیل، شرکتهایی که توانستهاند در این صنعت مقیاس جهانی ایجاد کنند، از مزیت رقابتی قابلتوجهی برخوردار هستند.
ویزا در اینجا یک درس مهم برای صاحبان کسبوکار دارد.
گاهی ارزشمندترین دارایی یک شرکت، محصولی نیست که مشتری مستقیماً آن را میبیند؛ بلکه زیرساختی است که باعث میشود مشتری بتواند دهها یا صدها فعالیت دیگر را با آن انجام دهد.
اعتماد؛ سرمایه نامرئی شبکه پرداخت
در صنعت پرداخت، اعتماد یک دارایی حیاتی است.
مشتری انتظار دارد پرداخت او انجام شود، فروشنده انتظار دارد تراکنش معتبر باشد و بانکها و سایر مؤسسات مالی نیز نیازمند شبکهای قابلاعتماد هستند.
کوچکترین ضعف گسترده در امنیت یا عملکرد شبکه میتواند اعتماد کاربران را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین شرکتهای بزرگ پرداخت مجبور هستند دائماً روی امنیت، تشخیص تقلب، پایداری سیستمها و مدیریت ریسک سرمایهگذاری کنند.
این هزینهها در ظاهر ممکن است فقط هزینه فناوری به نظر برسند، اما در واقع بخشی از سرمایهگذاری برای حفظ اعتماد بازار هستند.
فناوری چگونه مزیت رقابتی ایجاد میکند؟
پرداخت مدرن دیگر فقط به دستگاه کارتخوان یا کارت فیزیکی محدود نیست.
پرداخت اینترنتی، پرداخت موبایلی، تجارت الکترونیک، پرداخت بدون تماس و خدمات مالی دیجیتال باعث شدهاند زیرساخت پرداخت به یک سیستم فناوری بسیار پیچیده تبدیل شود.
در چنین بازاری، سرعت پردازش و امنیت تنها دو معیار نیستند.
قابلیت اتصال به بانکها و کسبوکارها، تحلیل تراکنشها، شناسایی رفتارهای مشکوک، کاهش تقلب و ایجاد تجربه ساده برای مشتری نیز اهمیت دارند.
هرچه اقتصاد دیجیتال بزرگتر شود، نقش زیرساختهای پرداخت نیز پررنگتر خواهد شد.
چرا مدل ویزا قابلتوجه است؟
مدل ویزا از این جهت برای تحلیل کسبوکار مهم است که نشان میدهد چگونه میتوان از یک زیرساخت، یک شبکه اقتصادی بزرگ ساخت.
شرکتهایی که صرفاً محصول میفروشند، معمولاً باید دائماً مشتری جدید پیدا کنند.
اما شرکتهایی که یک شبکه قدرتمند ایجاد میکنند، میتوانند از تعامل مستمر اعضای شبکه ارزش اقتصادی ایجاد کنند.
این مدل به زمان، سرمایهگذاری، اعتماد و مقیاس نیاز دارد، اما در صورت موفقیت میتواند بسیار قدرتمند باشد.
چرو و درس مدیریتی از مدل ویزا
یکی از مهمترین نکاتی که از بررسی ویزا میتوان یاد گرفت، تمرکز روی زیرساخت است.
هر کسبوکاری نباید فقط از خود بپرسد چه محصولی میفروشم.
گاهی سؤال بهتر این است:
چه سیستمی ایجاد کردهام که مشتری برای انجام فعالیت اقتصادی خود به آن نیاز داشته باشد؟
این نگاه میتواند مدل کسبوکار را از فروشندگی ساده به ایجاد یک اکوسیستم تبدیل کند.
ویزا نمونهای از کسبوکاری است که بخش مهمی از قدرت خود را از شبکه، مقیاس، فناوری، اعتماد و تکرار تراکنشها به دست آورده است.
جمعبندی
ویزا را نمیتوان فقط با کارت بانکی یا پرداخت الکترونیکی تعریف کرد. ارزش اصلی این شرکت در زیرساخت و شبکهای قرار دارد که بخش بزرگی از تعاملات پرداخت را به یکدیگر متصل میکند.
اثر شبکهای، مقیاس جهانی، فناوری، امنیت، اعتماد و ارتباط میان مصرفکننده و کسبوکار، ستونهای اصلی این مدل هستند.
درس مهم این مدل برای هر کسبوکاری روشن است:
گاهی بزرگترین فرصت اقتصادی در فروش یک محصول نیست؛ در ساختن زیرساختی است که دیگران برای انجام کسبوکار خود به آن نیاز داشته باشند.
